Uvod

Šta je dužica?

Dužica (iris) je obojeni deo oka. Mišići u dužici kontrolišu zenicu – mali, tamni otvor u njenom centru kroz koji svetlost ulazi u oko.

Boja dužice je jedinstvena za svaku osobu, slično otisku prsta. Ne postoje dve osobe sa potpuno identičnim izgledom i rasporedom struktura dužice.

Anatomija

Građa i položaj dužice

Dužica je prstenasta struktura dominantno izgrađena od mišića, krvnih sudova i nerava, koji kontrolišu njen rad.

Smeštena je ispred očnog sočiva i predstavlja granicu između prednje i zadnje očne komore. Svojim perifernim delovima, zajedno sa periferijom rožnjače gradi komorni ugao.

Takođe sastavni deo dužice je i melanin – pigment od čije količine zavisi boja oka. Više pigmenta – oči su tamnije.

Funkcija

Koja je funkcija dužice?

Osnovna funkcija dužice je kontrola količine svetlosti koja ulazi u oko. Mišići dužice automatski prilagođavaju širinu zenice promenama osvetljenja. Kada se zenica proširi, više svetlosti ulazi u oko, dok njenim sužavanjem u oko ulazi manje svetlosti.

Ove promene odvijaju se automatski, bez naše svesne kontrole, i omogućavaju oku da se prilagodi različitim uslovima osvetljenja.

Rad dužice možemo primetiti prilikom prelaska iz tamnijeg u jako osvetljen prostor ili obrnuto. Pojedini lekovi i narkotici takođe mogu uticati na mišiće dužice, a samim tim i na veličinu zenice.

Stanja i bolesti dužice

Bolesti dužice

Bolesti dužice (irisa) se primarno dele na urođene (kongenitalne) i stečene poremećaje.

Urođene bolesti dužice (Kongenitalne)

Ova stanja su prisutna od rođenja i najčešće su posledica genetskih mutacija ili grešaka tokom embrionalnog razvoja oka.

• Aniridija (Aniridia): Delimičan ili potpuni nedostatak dužice, koji obično pogađa oba oka i značajno smanjuje oštrinu vida.
• Kolobom dužice (Iris Coloboma): Nedostatak dela tkiva dužice koji najčešće daje zenici karakterističan izgled „ključonice” ili mačjeg oka.
• Korektopija (Corectopia): Urođeni poremećaj pri kojem zenica nije centrirana, već je pomerena u stranu u odnosu na sredinu oka.
• Urođeni ektropijum uveae (Congenital ectropion uveae): Retko stanje gde se pigmentni sloj sa poleđine dužice širi i prelazi preko njene prednje površine.

Stečene bolesti dužice

Ova stanja se razvijaju tokom života pod uticajem povreda, zapaljenja, starenja ili drugih sistemskih bolesti.

• Iritis (Prednji uveitis): Akutno ili hronično zapaljenje dužice koje izaziva jak bol, crvenilo oka i osetljivost na svetlost.
• Sindrom disperzije pigmenta (Pigment dispersion syndrome): Stanje gde se pigmentne ćelije ljušte sa poleđine dužice i blokiraju drenažni sistem oka, što može dovesti do glaukoma.
• Neovaskularizacija dužice (Rubeosis iridis): Formiranje novih, abnormalnih krvnih sudova na površini dužice, najčešće kao posledica poodmakle dijabetičke retinopatije. Ovo stanje dovodi do neovaskularnog glaukoma.
• Melanom dužice: primarni tumor unutar oka koji se razvija iz melanocita (pigmentnih ćelija) u samoj dužici.