Uvod

Šta je rožnjača?

Rožnjača, ili na latinskom cornea, je providna, zakrivljena struktura koja predstavlja prednji deo spoljašnjeg omotača oka. Nalazi se ispred prednje očne komore, dužice i zenice, dok se na njenom obodu nastavlja na beonjaču.

Ona predstavlja prvu providnu površinu kroz koju svetlost prolazi pri ulasku u oko. Osim što štiti unutrašnje strukture oka od spoljašnjih uticaja, njen oblik i providnost imaju važnu ulogu u prelamanju svetlosti i stvaranju jasne slike.

Anatomija

Građa rožnjače

Rožnjača je građena od više slojeva koji zajedno obezbeđuju njenu providnost, čvrstinu i pravilnu funkciju.

• Epitel predstavlja površni najpovršniji sloj i prvu zaštitnu barijeru prema spoljašnjoj sredini.
• Bowmanova membrana nalazi se neposredno ispod epitela i doprinosi stabilnosti prednjeg dela rožnjače.
• Stroma čini najveći deo debljine rožnjače i sastoji se pretežno od pravilno raspoređenih kolagenih vlakana.
• Descemetova membrana predstavlja tanku, ali čvrstu bazalnu membranu endotela.
• Endotel je unutrašnji sloj rožnjače i ima ključnu ulogu u kontroli ulaska vode iz prednje očne komore u rožnjaču, čime sprečava oticanje rožnjače i održava je providnom.

Funkcija

Rožnjača ima dve osnovne funkcije – zaštitnu i optičku. Kao prednja površina oka predstavlja fizičku barijeru između spoljašnje sredine i unutrašnjih struktura oka.

Istovremeno, zakrivljenost rožnjače omogućava prelamanje svetlosnih zraka koji ulaze u oko. Zajedno sa očnim sočivom usmerava svetlost ka mrežnjači, gde nastaje slika koja se dalje prenosi vidnim putem do mozga.

Klinički značaj

Providnost i pravilan oblik rožnjače neophodni su za dobar vid. Promene njene površine, debljine, zakrivljenosti (astigmatizam) ili providnosti mogu dovesti do zamućenja ili izobličenja slike.

Zbog položaja na samoj površini oka, rožnjača je izložena povredama, infekcijama, zapaljenjima i drugim oboljenjima. Istovremeno je veoma bogato inervisana, zbog čega čak i mala oštećenja njene površine mogu izazvati izražen bol, suzenje i osetljivost na svetlost.

Stanja i bolesti rožnjače

Koji su najčešći poremećaji rožnjače?

Rožnjača je zbog svog položaja na samoj površini oka stalno izložena spoljašnjim uticajima, pa može biti zahvaćena različitim bolestima, povredama i promenama koje utiču na njenu providnost, oblik ili funkciju.

• Suvo oko – suzni film je neophodan za pravilno funkcionisanje epitela rožnjače. Kada je količina ili kvalitet suza nedovoljan, površina oka postaje nestabilna, što može dovesti do peckanja, osećaja stranog tela, crvenila i povremenog zamućenja vida.
• Povrede rožnjače – površina rožnjače može biti oštećena ogrebotinama, udarcima, hemijskim ili termičkim povredama, kao i ulaskom stranog tela. Među čestim problemima su erozije rožnjače i strano telo rožnjače, koji mogu izazvati izražen bol, suzenje, crvenilo i osetljivost na svetlost.
• Keratitisi – predstavljaju zapaljenja rožnjače. Mogu nastati kao posledica infekcije bakterijama, virusima, gljivicama ili parazitima, ali i nakon povrede, nošenja kontaktnih sočiva ili drugih oštećenja površine oka. Keratitis može dovesti do bola, crvenila, zamućenja vida i pojave infiltrata ili ulceracije rožnjače.
• Keratokonus – oboljenje kod kojeg rožnjača postepeno postaje tanja i nepravilno se izbočava prema napred. Promena njenog oblika dovodi do nepravilnog astigmatizma i postepenog pada kvaliteta vida.
• Astigmatizam – nije bolest rožnjače, već refrakciona greška koja često nastaje zbog nepravilne zakrivljenosti njene površine. Umesto da svetlost bude fokusirana u jednu tačku na mrežnjači, ona se prelama različito u različitim meridijanima, što može dovesti do zamućenog ili izobličenog vida.
• Kornealne distrofije – predstavljaju grupu naslednih poremećaja koji utiču na strukturu i providnost rožnjače. Postoji više od 20 različitih distrofija, a među poznatijima je Fuksova endotelna distrofija, kod koje postepeno dolazi do smanjenja funkcije endotela i razvoja edema rožnjače.