Uvod

Šta je mrežnjača?

Mrežnjača je sloj ćelija koji se nalazi na zadnjem delu očne jabučice. Njena osnovna uloga je da svetlost koja ulazi u oko pretvori u nervne signale, koji se zatim putem očnog živca prenose do mozga.

Mozak ove signale obrađuje i pretvara u sliku koju vidimo. Na taj način mrežnjača predstavlja ključnu vezu između svetlosti koja ulazi u oko i našeg čula vida.

Anatomija

Građa mrežnjače

Mrežnjača se nalazi na zadnjem delu oka, iza dužice i očnog sočiva. Kada je optički sistem oka pravilno fokusiran, svetlosni zraci se usmeravaju upravo na mrežnjaču.

Funkcionalno se mogu izdvojiti dva glavna dela mrežnjače:

• Makula je centralni deo mrežnjače odgovoran za oštar centralni vid, raspoznavanje finih detalja i boja. Ova vrsta vida omogućava aktivnosti kao što su čitanje, prepoznavanje lica i vožnja.
• Periferna mrežnjača omogućava periferni vid, odnosno opažanje prostora sa strane dok gledamo pravo ispred sebe. Njene ćelije imaju važnu ulogu i u vidu pri slabijem osvetljenju.

U mrežnjači se nalaze fotoreceptori – specijalizovane ćelije osetljive na svetlost. Čepići su posebno važni za centralni vid, boje i fine detalje, dok štapići imaju važnu ulogu u perifernom vidu i vidu pri slabom osvetljenju.

Histološka građa mrežnjače

Histološki, mrežnjaču možemo podeliti na neurosenzornu retinu i retinalni pigmentni epitel (RPE).

• Neurosenzorna retina predstavlja unutrašnji, nervni deo mrežnjače koji prima svetlosne nadražaje, obrađuje ih i prenosi informacije ka očnom živcu. Građena je od devet jasno definisanih slojeva:

1. Unutrašnja granična membrana (ILM) – najunutrašnjiji granični sloj koji odvaja mrežnjaču od staklastog tela.
2. Sloj nervnih vlakana (RNFL) – sačinjen je od aksona ganglijskih ćelija. Ova vlakna se spajaju i formiraju očni živac.
3. Sloj ganglijskih ćelija (GCL) – sadrži tela ganglijskih ćelija koje šalju konačne vizuelne signale ka mozgu.
4. Unutrašnji pleksiformni sloj (IPL) – zona sinapsi u kojoj se bipolarne ćelije povezuju sa ganglijskim ćelijama.
5. Unutrašnji nuklearni sloj (INL) – sadrži tela bipolarnih, horizontalnih i amakrinih ćelija koje učestvuju u obradi vizuelnih informacija.
6. Spoljašnji pleksiformni sloj (OPL) – sloj sinapsi u kojem se fotoreceptori povezuju sa bipolarnim i horizontalnim ćelijama.
7. Spoljašnji nuklearni sloj (ONL) – sadrži jedra štapića i čepića.
8. Spoljašnja granična membrana (ELM) – potporna struktura nastala spojevima između fotoreceptora i potpornih ćelija.
9. Sloj štapića i čepića (fotoreceptorski sloj) – sadrži ćelije osetljive na svetlost. Štapići su posebno važni za vid pri slabom osvetljenju, dok su čepići odgovorni za raspoznavanje boja i oštar centralni vid.

• Retinalni pigmentni epitel (RPE) predstavlja spoljašnji sloj mrežnjače koji se nalazi neposredno uz horoideu. Ima važnu ulogu u ishrani i funkciji fotoreceptora, apsorpciji rasute svetlosti i održavanju normalnog metabolizma spoljašnjih segmenata fotoreceptora.

Funkcija

Mrežnjača registruje svetlost i pretvara je u kodirane nervne signale. Ovaj proces obavljaju fotoreceptori, nakon čega se informacije kroz složenu mrežu nervnih ćelija prosleđuju do očnog živca.

Očni živac prenosi signale do mozga, koji ih obrađuje i povezuje u celovitu sliku. Zbog toga oštećenje mrežnjače može promeniti kvalitet slike, dovesti do ispada u vidnom polju ili, kod težih oštećenja, do ozbiljnog gubitka vida.

Klinički značaj

Mrežnjača je jedna od najvažnijih struktura za očuvanje vida. Brojna oboljenja mogu dovesti do njenog trajnog oštećenja i gubitka vida ukoliko se ne prepoznaju i ne leče na vreme.

Promene na mrežnjači mogu se ispoljiti zamućenjem ili izobličenjem slike, gubitkom perifernog vida, pojavom bljeskova, novih plutajućih zamućenja, tamnih mrlja ili drugih ispada u vidnom polju.

Kada je potreban hitan pregled?

Iznenadan gubitak vida ili nagla pojava novih smetnji, naročito bljeskova, većeg broja plutajućih zamućenja ili senke u vidnom polju, zahtevaju hitan oftalmološki pregled jer pojedina stanja mrežnjače mogu brzo dovesti do nepovratnog oštećenja vida.

Stanja i bolesti mrežnjače

Koja su najčešća oboljenja mrežnjače?

Mrežnjača može biti zahvaćena degenerativnim, vaskularnim, zapaljenskim, naslednim i drugim oboljenjima. Neka od njih razvijaju se postepeno, dok druga mogu nastati naglo i zahtevati brzo lečenje.

• Senilna degeneracija makule – oboljenje centralnog dela mrežnjače koje može dovesti do postepenog ili naglog pogoršanja centralnog vida.
• Dijabetička retinopatija – promena krvnih sudova mrežnjače povezana sa dijabetesom, koja može dovesti do krvarenja, otoka makule i gubitka vida.
• Hipertenzivna retinopatija – promene na krvnim sudovima mrežnjače koje mogu nastati kao posledica povišenog krvnog pritiska.
• Makularna rupa – defekt u centralnom delu makule koji može dovesti do zamućenja i izobličenja centralnog vida.
• Epiretinalna membrana – tanka membrana koja se formira na površini makule i može izazvati izobličenje ili smanjenje centralnog vida.
• Rupture i ablacija mrežnjače – ruptura mrežnjače predstavlja pukotinu ili rascep na mrežnjači, dok ablacija mrežnjače označava njeno odvajanje od podloge. Ova stanja mogu biti međusobno povezana i zahtevaju pravovremenu oftalmološku procenu.
• Okluzije krvnih sudova retine – mogu zahvatiti arterijski ili venski krvotok mrežnjače. U ovu grupu spadaju okluzija centralne retinalne arterije, okluzija centralne retinalne vene, okluzija grane centralne retinalne arterije i okluzija grane centralne retinalne vene. U zavisnosti od zahvaćenog krvnog suda i njegovog ogranka, mogu dovesti do različitog stepena naglog gubitka vida ili ispada u vidnom polju.
• Retinopatija prematurusa – oboljenje nezrele mrežnjače koje se javlja kod prevremeno rođene dece i zahteva posebno praćenje.
• Tumori mrežnjače – uključuju retke benigne i maligne promene, među kojima je retinoblastom najpoznatiji maligni tumor mrežnjače dečjeg uzrasta.